WAN Bağlantı Tipleri ve Özelliklerinin Karşılaştırılması

Her bir WAN bağlantısının avantajları ve dezavantajları vardır.Örneğin, bir asenkron dial-up bağlantı limitli bantgenişliği sunmasına rağmen kullanıcılar telefon ağının olduğu herhangi bir yerden ofislerine bağlantı kurabilirler. 

::.Hangi Bağlantı Türünü Seçmeliyim ? .::

Örnek Çalışma 1:

Ankara ve İstanbul ofislerimi birbirine bağlamak istiyorum hangi altyapıyı seçmeliyim ?


Bağlantı hızı 128Kbps
Sadece data haberleşmesi yapılacak

Donanım yatırımları:

Sonuç:

• Her iki bölgede kullanılan donanıma  , Ankara ve İstanbul için Donanım yatırımı giderleri xxx$ aynıdır:
  Aylık Telekoma ödemeler farklıdır.
  Leased Line 128Kb hız için aylık kira ücreti:   708.000.000 TL*
  Frame Relay 128Kb hız için aylık kira ücreti:     582.000.000 TL*

• Frame Relay daha ucuzdur.

• İki ofis arasında ses görüşmesi de yapılacaksa toplam donanım yatırımına 500-1500$ daha eklemek gerekir.

• Eğer İstanbul içinde iki ofisimi birbirine bağlamak istiyorsam.
  Toplam donanım maliyeti aynıdır . xx $
  Aylık Telekoma ödemeler toplamı:
    Leased Line için : 210.000.000 TL*
     Frame Relay için : 292.000.000 TL*

• Görüldüğü gibi şehir içi bağlantılarda Leased Line , Şehirlerarası bağlantılarda Frame Relay tercih edilmelidir.

Örnek Çalışma 2:

Ankara ve İzmir ofislerimi İstanbul merkez ofisime  bağlamak istiyorum hangi altyapıyı seçmeliyim ?

• Merrkez bağlantı hızı 256Kb

• Ankara ve İzmir bağlantı hızları: 128Kb

• Sadece data haberleşmesi yapılacak.
  
  

Donanım yatırımları:

Sonuç:

• Kiralık Hatlar ( Leased Line ) 'a göre,
  Toplam donanım maliyeti    yy $
  Telekoma aylık ödemeler toplamı: 1.416.000.000*
   

• Frame Relay 'e göre ,
  Toplam donanım maliyeti     zz $
  Telekoma aylık ödemeler toplamı: 1.022.650.000 TL*
   

• Görüldüğü gibi Şehirlerarası bağlantılarda Frame Relay daha ucuzdur.

• Ofisler arasında ses görüşmesi de yapılacaksa toplam donanım yatırımı artar.

Geniş Alan Ağı nedir?
Bir geniş alan ağı (WAN) ,Telekom firmaları veya servis sağlayıcıları tarafından sağlanan transmisyon hatları üzerinden yapılan ve belli bir coğrafik alanla sınırlı veri iletişim altyapısıdır.

WAN bağlantıları, LAN bağlantılarının aksine bir servis sağlayıcı üzerinden sağlanır.Türkiye'de bu servisi sadece Türk Telekom vermektedir.

Bir WAN oluştururken kullanıcı ihtiyaçları, bant genişliği istekleri, ve maliyete  göre değişik teknolojiler kullanılabilir.

Bağlantı Tipleri

• Adanmış Bağlantılar (Dedicated connections ,Leased Line)

• Devre Anahtarlamalı Network (Circuit-Switching ,PSTN, ISDN)

• Paket Anahtarlamalı Network ( Packet-Switching ,Frame Relay, X.25,ATM )

::. Adanmış Bağlantılar ( Dedicated Connections ) .::

Bir adanmış bağlantı iki nokta arasında , bir taşıyıcı network üzerinden ( örneğin Türk Telekom ) yapılan tekli bir bağlantıdır.Dedicated bağlantılar aynı zamanda Leased Line olarak da bilinir.

Kurulan Leased line yolu her bir remote nokta için sabit ve kalıcıdır.İki nokta arasında kurulan bu bağlantı daima açıktır.

Leased Line bağlantılar aşağıdaki koşullarda avantajlıdır.

• Uzun Bağlantı süreleri

• Kısa mesafeler.

Türkiye'de Türk Telekom, iki farklı TDM temelli Leased Line altyapı desteği vermektedir.Birinci altyapı Newbridge ürünlerinin kullanıldığı altyapı diğeri ise Tellabs DXX ürünlerinin kullanıldığı altyapıdır.

Dedicated Lesaed Line bağlantılar, genellikle Router'ların senkron seri portları üzerinden yapılır.Bant genişliği E3 üzerinden 34 Mbps (Amerika'da T3 üzerinden 45 Mbps ) hızlara kadar çıkabilmektedir.Bu bağlantılar için CSU/DSU kullanılmaktadır.CSU/DSU , DTE ( Router ) ile DCE ( Switch ) arayüzlerini birbirine bağlayan dijital bir arayüz cihazıdır.

Dedicated bağlantılar için EIA/TIA-232, EIA/TIA-449 ,V.35 ,X.21 , EIA-530 senkron seri arayüzleri ve G.703 digital arayüzleri kullanılmakradır.

Türkiye'de genel olarak senkron seri arayüzler için V.35 , EIA/TIA-232 ve dijital arayüzleri için ise G.703 kullanılmaktadır.

Türk Telekom tarafından sağlanan tipik dedicated bağlantılar şunlardır; 64Kbps, 128 Kbps, 256 Kbps, 512 Kbps,1 Mbps,2 Mbps, E1, E2, E3.

::. Devre Anahtarlamalı Network (Circuit-Switched Networks) .::

Devre Anahtarlama, her bir komünikasyon oturumu için adanmış fiziksel devrelerin taşıyıcı network üzerinden  kurulması, devam ettirilmesi ve sonlandırılması işlemlerinin yapıldığı bir WAN anahtarlama yöntemidir.

Tipik devre anahtarlama kullanan bağlantı şekillleri,

• Asenkron Seri Bağlantılar

• ISDN ( Integrated Service Digital Network ) , BRI ( Basic Rate Interface ) , PRI ( Primary Rate Interface )

Asenkron Seri Bağlantılar ( Asynchronous Serial Connections)

Asenkron Seri bağlantılar , varolan telefon ağını ( PSTN ) kullanır ve maliyeti düşüktür.Kullanıcılara ,bir PSTN networküne bağlı herhangi bir telefonu kullanarak Merkez ofise erişme kolaylığı sağlar.Dolayısıyla bir asenkron seri bağlantı sadece ihtiyaç duyulduğunda (DDR Dial-on -Demand Routing ) ve kısa süreli bir erişim istendiğinde çok avantajlı ve maliyeti düşük bir yöntemdir.

Aşağıdaki durumlarda Asenkren Seri arayüz üzerinde DDR konfigüre etmek yararlıdır.

• Trafik paterni düşük hacimliyse veya sadece router tarafından istenen trafik ( interesting ) sezildiğinde bağlantı kuruluyorsa

• Yedek bağlantıya ( Backup Connection )  veya yük paylaşımına ( Load Sharing ) ihtiyaç duyuluyorsa

Asenkron Seri bağlantı aşağıdaki durumlarda avantajlıdır;

• Bir yedek hat isteniyorsa ( Backup Connection )

• Bağlanan yer küçük çaplıysa ( Mobile kullanıcı veya tek kullanıcılı ofis )

• Kısa süreli ve isteğe bağlı bağlantılar isteniyorsa.

Aynı zamanda Router, gelen ve giden çağrılar için bir konsantrasyon merkezi olan  bir access server gibi kullanılabilir.

Örneğin bir mobile kullanıcı sadece maillerine bakmak için Merkeze kısa süreli bir bağlantı kurabilir.

ISDN Bağlantılar

ISDN ,tipik dial-up bağlantı kullanarak bant genişliği daha yüksek bir erişim sağlarISDN erişimi ile veri ,ses , video ve diğer trafikler taşınabilir.

ISDN iki tip bağlantı şeklinden oluşur.Basic Rate Interface ( BRI ), Primary Rate Interface ( PRI ).

LAPD protokolü , D kanalı için bir ISDN data link layer protokolüdür.Temel ISDN erişimi için sinyalleşmeyi sağlar.

Bir ISDN BRI bağlantısı gerçekleştirmek için Router üzerinde BRI interface bulunmalıdır.EIA/TIA 232 gibi ISDN olmayan interface'leri BRI üzerinden bağlamak için ISDN Termina Adapter'a ihtiyaç vardır.Bir terminal Adapter genellikle bir ISDN modemdir.

ISDN PRI genel olarak E1 veya T1 teknolojileri üzerinden kurulan bir bağlantıdır.T1 Amerika'da kullanılırken E1 Avrupa'da ve aynı zamanda Türkiye'de kullanılmaktadır.

::. Paket Anahtarlamalı Network (Packet-Switched Networks) .::

Paket Anahtarlama , paketlerin bir taşıyıcı network içinden , kaynak noktadan hedef noktaya giderken aynı noktadan noktaya fiziksel hattın paylaşıldığı bir anahtarlama yöntemidir.Paket anahtarlamalı ağlarda end-to-end bağlantı için sanal devreler( virtual circuits) kullanılır.Paket başlığı hedefi tanımlar.Uçlar arasındaki sanal devreleri, yüksek anahtarlama kapasitesine sahip  WAN switch denen aygıtlar kurmaktadır

Paket anahtarlamalı sistemde bant genişliği ,bütün tanımlı uçlar ( Aboneler) arasında paylaşılmaktadır.Leased Line hatlarda ise o hattın bant genişliğinin tamamı sadece tanımlı olduğu aboneye aittir.

Abone tarafındaki yöneticinin kontrolü, Leased Line bağlantıda daha fazlayken , paket anahtarlamalı networkde daha azdır.

Leased Line bağlantıda olduğu gibi Paket anahtarlamalı ağlarda da erişim senkron seri cihazlar üzerinden sağlanır.

Frame Relay , X.25 ,ATM tipik paket anahtarlama kullanan teknolojilerdir.

Paket anahtarlamalı ağlar aşağıdaki durumlarda avantajlıdır;

• Uzun bağlantı süreleri

• Uçlar arasında büyük mesafeler

Paket anahtarlamalı ağlar, Leased Line hatlara göre daha ucuzdur.Özellikle uzun mesafelerde tartışmasız daha maliyetlidir.Veri tarnsfer performansı hemen hemen aynıdır.

Türkiye'de Türk Telekom tarafından Nortel Passport WAN switch'lerinin altyapısını oluşturduğu bir Frame Relay ağ hizmeti TURPAK adı altında verilmektedir.Ayrıca Alcatel ürünlerinin kullanıldığı TTNet altyapısı üzerinden de Frame Relay hizmeti verilmektedir.

Aynı zamanda Kuruluşlar ,Türk telekom üzerinden Leased Line hatlar kiralayarak kendi Frame Relay ağlarını kurabilirler.Bunun için Frame Relay Switching yapabilecek aygıtlara ihtiyaçları vardır.Nortel Passport 6400, Cisco WAN Switch bu ürünlere örnek verilebilir.

X.25 hizmeti daha eski bir teknolojidir.Ve yine Türk Telekom tarafından Nortel DPN santrallerinin altyapısını oluşturduğu TURPAK sistemi üzerinden X25 hizmeti verilmektedir.

X.25 hizmetinde, abone düşük hızlı(14400bps,19200bps) senkron voice-band modemler üzerinden DPN santrale erişirken, Frame Relay hizmetinde , yüksek hızlı ( 64Kbps-2Mbps arası ) TDM modemler üzerinden Frame-Relay Switch'lere erişm sağlanmaktadır.

Üniversiteler arası ATM ağı ULAKNET adı altında hizmet vermektedir.

::. WAN Encapsulation Protokolleri .::

• Point-to-Point Protokol  (PPP)

• Serial Line Internet Protocol (SLIP)

• High-Level Data Link Control ( HDLC )

• X.25/Link Access Procedure Balanced (LAPB)

• Frame Relay

• Asynchronous Transfer Mode ( ATM )

Her bir WAN bağlantısı , bir encapsulation protokolününü kullanarak trafiği encapsulate ederek WAN linki üzerinden geçirir.Encapsulation protokollerinin seçimi  kullanılan WAN trafiğine ve komünikasyon cihazlarına bağlıdır.

Point-to-Point Protokol  (PPP)  Encapsulation

PPP, Asenkron seri , ISDN ,Senkron seri bağlantılarda kullanılan ve uluslararası standart olan bir protokoldür.

PPP 'nin iki ana bileşeni vardır.

1. Network Control Protocol ( NCP ),aynı anda IP,IPX,Appletalk gibi çoklu protololleri encapsulate edebilir.PPP 'nin atası sayılan SLIP protokolü ise sadece IP paketlerini geçirir.

2. Link Control Protocol ( LCP ) ,WAN data linki üzerinde devrenin kurulması ile ilgili işleri yapar.LCP 'nin temel işlevleri ; 

• Authentication 

• Compression

• Multilink

X.25 ve Frame Relay  Encapsulation

X.25 paket anahtarlamalı ağlarda LAPB protokolü, data link katmanı protokolüdür.

X.25 , hata oranlarının çok yüksek olduğu analog devrelerin kullanıldığı dönemde geliştirilmiştir.X.25 ile bu devreler üzerinde giden paketlerin güvenilirliği arttırılmıştır.

Frame Relay protokolüde X.25 gibi Paket anahtarlamalı ağlarda kullanılan ,endüstri standardı olan bir Data Link katmanı  protokolüdür.Frame Relay fiber-optik ve digital transmisyon gibi gelişmiş teknolojileri destekler. Frame Relay , X.25 'in kullandığı hata doğrulama (error correction )ve akış kontrolü ( flow control ) gibi işlevleri kullanmaz.Dolayısıyla daha hızlı bir iletişim sağlar.Çünkü Frame Relay , analog hatlara oranla çok daha güvenli olan digital transmisyon hatlarını kullanır.

Türk Telekom her iki hizmeti de bütün Türkiye çapında ,TURPAK ve TTNet altyapıları üzerinden vermektedir.

Bir WAN Dizayn Ederken Hangi Kriterlere Dikkat Edilmelidir ? 

• Yaygınlık, her bir bağlantı yönteminin kendine has dizaynı, kullanımı ve uygulaması vardır.

• Bant genişliği , Bant genişliği pahalıdır.İhtiyaç duyulandan fazla bant genişliği kullanmanın maliyeti yüksektir.İhtiyaçlar gözönünde bulundurularak en maliyetli ve optimizasyonlu WAN servisi seçilmelidir.

• Maliyet , farklı WAN servisleri ve farklı servis sağlayıcılar varsa seçim yaparken maliyet konusu dikkatlice düşünülmelidir.Örneğin ,siz günde sadece 1 saat bağlantı ihtiyacı duyuyorsanız Asenkron veya ISDN gibi dial-on demand temelli dial-up  bağlantıları seçebilirsiniz. 

• Yönetim kolaylığı, bağlantıların yönetimi ve trafik yönetimi ,paylaşımlı hatlara( Frame Relay ) oranla dedicated hatlarda( leased line) daha kolaydır.

• Uygulama Trafiği , Uygulama trafiğinde ,bir terminal oturumundaki gibi küçük paketler bulunabileceği gibi , dosya transferi sırasında oluşan çok büyük paketlerde bulunabilir.

• Servis Kalitesi ve Güvenilirlik , Link üzerinde kritik uygulama trafiği varsa bir yedek bağlantı gerekli olabilir.

• Erişim Kontrolü  

• Merkez ( Central Site ) , Merkez , bir şirketin merkezi veya ana ofisidir.Merkez , diğer bütün bölge ofislerinin ve gezgin ofislerin, veri ve bilgi için bağlandığı ana noktadır.Merkez ,birçok değişik WAN altyapısı üzerinden gelen  uzak noktaları birleştirecek şekilde dizayn edilmiştir.Merkez'de kulanılan cihazlar diğer noktalara göre daha kapasiteli (işlem gücü ve kullanılabilir bant genişliği ) olmalıdır.

• Remote Site ( Remote Site, branch office) , Uzak nokta belli sayıda kullanıcıya sahip olan ve merkezin herhangi bir bölge ofisisdir.Bu tür ofisleri merkeze bağlamak için Leased Line, Frame Relay ,X.25 veya ISDN hatlar kullanılabilir.

• Telecommuter site,  1 veya 2 kullanıcıya sahip küçük ofisler, ev ofisler ve mobil kullanıcıları kapsar.Bu tür ofisleri merkeze bağlamak için asenkron dial-up , ISDB BRI, GPRS ve Frame Relay kullanılabilir.